W Mińsku Mazowieckim znajdują się obiekty murowane i obiekty o drewnianej architekturze, które - przez zachowanie dawnych stylów budownictwa - stanowią dziś zabytki lub znajdują się w tzw. zainteresowaniu konserwatorskim wojewódzkiego konserwatora zabytków.

Są to przede wszystkim domy mieszkalne lub obiekty sakralne. Charakter zabytkowy posiada również część miasta, a raczej zachowany do dziś układ przestrzenny.

Zabytkami mogą być również nekropolie lub pojedyncze pomniki przedstawicieli dawnych rodów ziemiańskich lub zacnych rodzin mieszczańskich, a także cmentarze (czasami pojedyncze nagrobki) mniejszości narodowych. Są tu również pomniki przyrody. To często najstarsze i najbardziej okazałe drzewa lub kompleksy leśne.

Zabytkowa architektura

1. Kościół rzymskokatolicki p.w. Narodzenia Najświętszej Marii Panny z końca XVI wieku. Parafia erygowana w 1422 roku. Ostatnia przebudowa w stylu neobarokowym w latach 1908 - 1912, dokonana przez J. Piusa Dziekońskiego. Z wyposażenia kościoła na szczególną uwagę zasługuje:
   • drewniany krucyfiks barokowy w ołtarzu głównym z XVII wieku, wyrzeźbiony przez Jana Zamojskiego w 1629 roku. Odnowiony w 1847 roku, następnie podczas odnawiania głównego ołtarza w 1895 roku, a gruntownie w 2000 roku
   • w nawie bocznej - obraz MB Wniebowziętej z początku XX wieku. Namalowany przez Jana Czesława Moniuszkę, syna Stanisława Moniuszki. Obraz ukoronowano na 580 - lecie miasta w 2000 roku,
   • marmurowa misa chrzcielna z XVIII wieku,
   • żyrandole mosiężne z XVIII wieku,
   • tablice epitafijne z XX wieku.
2. Pałac barokowo - klasycystyczny, murowany z początku XVII wieku. Przebudowa z I połowy XIX wieku nadała mu styl klasycystyczny. Wokół pałacu zabytkowy park krajobrazowy im. Dernałowiczów, ukształtowany po 1867 roku.
3. Kolumna - kapliczka, u zbiegu ul. Kościelnej i Budowlanej. Postawiona przez hr. Jezierskiego w miejscu zniszczonego podczas "Potopu szwedzkiego" drewnianego kościoła p.w. Św. Krzyża, którym opiekowali się Franciszkanie. Kościół zlokalizowany był nieopodal wzgórza zamkowego (dziś cmentarza parafialnego).
4. Budynek dawnego Starostwa przy pl. J. Kilińskiego. Styl klasycystyczny, wymurowany w latach 1847 - 1853 wg projektu architekta H. Markoniego.
5. Poczta - ul. Warszawska. Obiekt klasycystyczny z pocz. XIX wieku,
6. Kościół mariawicki. Obiekt murowany z pocz. XX wieku,
7. Układ przestrzenny Mińska z okresu lokacji ze Starym Rynkiem,
8. Układ przestrzenny Sendomierza z rynkiem tego miasteczka - obecnie pl.J. Kilińskiego,
9. Cmentarz parafialny - nagrobki:
   • Bartłomieja Lanckorońskiego, zm. w 1845 r. - styl klasycystyczny,
   • Maurycego Rudnickiego, zm. w 1871 r. - styl romantyczny,
   • Marii z Berendsów Sikorskiej, zm. w 1883 r., - styl klasycystyczny,
   • Stasia Oczesalskiego, zm. w 1885 r. - styl klasycystyczny,
   • Marii z Dębskich Nikiel, zm. 1895 r. - styl secesyjny,
   • Władysława Orzechowskiego, zm. w 1890 r. - styl secesyjny,
   • Wandy z Wasilewskich Bissen, zm. w 1896 r. - styl klasycystyczny,
   • Walentego Kwiatkowskiego, zm. w 1896 r. - styl klasycystyczny
   Wszystkie w/w nagrobki były wykonane w piaskowcu. Napisy dziś trudne do odczytania. Na uwagę zasługuje inicjatywa TPMM w sprawie odrestaurowania najstarszego zabytkowego nagrobka hr. ppłk. M. Lanckorońskiego.
10. Nagrobki zostały wpisane do rejestru zabytków przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Warszawie w latach 1970 - 1971.
11. Nagrobki (macewy) na cmentarzu żydowskim (kirkucie) - od końca XIX wieku,

Obiekty będące w tzw. zainteresowaniu konserwatora zabytków

Murowane wille:

• Budynek szkolny - I poł. XIX w. Obecnie siedziba oddziału ZNP przy ul. Warszawskiej,
• Gmach obecnego Starostwa Powiatowego w Mińsku Maz. - projektował arch.M.Sławiński, koniec lat 30 - tych XIX w.,
• Willa Frydrychów - koniec XIX w.,
• Willa dr Jana Huberta - pocz. XX w. - obecnie Muzeum 7 Pułku Ułanów Lubelskich,
• Budynek internatu przy GiLO (obecnie część edukacyjnego obiektu szkoły) - przy ul. Pięknej, pocz. XX w.,
• Szkoła Podstawowa Nr 1 - przy ul. Kopernika, koniec l. 30 - tych XX w.,
• Kamienice przy ul. Warszawskiej i ul. Piłsudskiego, koniec XIXw. - początek XXw.
• Architektura drewniana - drewniane domy mieszczańskie przy ulicach: Daszyńskiego, Spółdzielczej, Mireckiego, Piłsudskiego, Sosnkowskiego i Warszawskiej, XIX-XXw.

Pomniki przyrody na terenie miasta:

• Dąb szypułkowy przy skrzyżowaniu ul.Florencja i ul.Granicznej o wysokości 24m i obwodzie pnia na wysokości 130cm - 287cm, właściciel skarb państwa.
• Dąb szypułkowy na placu Przedsiębiorstwa Budownictwa Rolniczego od strony ul.Daszyńskiego o wysokości 23m i obwodzie pnia na wysokości 130cm - 286cm, właściciel Przedsiębiorstwo Budownictwa Rolniczego w MiŃsku Mazowieckim.
• Dąb szypułkowy w parku miejskim o wysokości 20m i obwodzie pnia na wysokości 130cm - 402cm, właściciel miasto.
• Dąb szypułkowy na działce przy ul.Warszawskiej 82 o wysokości 23m i obwodzie pnia na wysokości 130cm - 290cm, właściciel Pan Stefan Pluty.
• Jesion wyniosły w parku miejskim o wysokości 20m i obwodzie pnia na wysokości 130cm - 222cm, właściciel Miasto.
• Wiąz szypułkowy na Parafialnym Cmentarzu Katolickim o wysokości 25m i obwodzie pnia na wysokości 130c - 325cm, właściciel Parafia Rzymsko-Katolicka.
• Grupa dwóch dębów szypułkowych na działce przy ul.Warszawskiej 142 o wysokości 23m i obwodach pni na wysokości 130cm - 320cm i 272cm, właściciel Pan Julian Adam Sobola.
• Dąb szypułkowy w pasie ul.Kościuszki róg ul.Daszyńskiego o wysokości 23m i obwodzie pnia na wysokości 130cm - 245cm, właściciel Skarb Państwa.
• Topola biała w parku miejskim o wysokości 30m i obwodzie pnia na wysokości 130cm - 700cm, właściciel Miasto.
• Dąb szypułkowy na terenie Przedszkola Miejskiego przy ul.Konstytucji 3 Maja 11 o wysokości 25m i obwodzie pnia na wysokości 130cm - 324cm, właściciel Miasto.
• Topola czarna w parku zabytkowym o wysokości 32m i obwodzie pnia na wysokości 130 - 530cm, właściciel Miasto.
• Klon zwyczajny w parku miejskim o wysokości 26m i obwodzie pnia na wysokości 130cm - 330cm, właściciel Miasto.
• Klon zwyczajny w parku miejskim o wysokości 22m i obwodzie pnia na wysokości 130cm - 210cm, właściciel Miasto.

Info: Urząd Miasta Mińsk Mazowiecki